Oververhitting voorkomen begint bij de bouw, niet bij de airco

De vraag naar koeling in woningen is de afgelopen jaren duidelijk toegenomen. Logisch, want een woning die in de winter comfortabel warm blijft, kan in de zomer verrassend snel te warm worden. Wat daarbij minder aandacht krijgt: hoeveel koelvermogen je nodig hebt, wordt voor een groot deel bepaald door beslissingen die al bij het ontwerp of de renovatie zijn genomen. Een airco in een woning die bouwkundig slecht op warmte is voorbereid, moet structureel harder werken dan nodig.

Waarom nieuwbouw sneller warm wordt dan verwacht

Een goed geïsoleerde en luchtdichte woning laat warmte moeilijk door. In de winter is dat precies de bedoeling. In de zomer werkt hetzelfde principe tegen je: zonwarmte die eenmaal binnen is, verdwijnt niet vanzelf. Waar een oude woning met kieren en enkel glas 's nachts vanzelf afkoelde, blijft een moderne woning de opgeslagen warmte langer vasthouden.

Daar komt bij dat het glasoppervlak in nieuwbouw doorgaans veel groter is. Grote schuifpuien en hoge raampartijen leveren daglicht en uitzicht, maar ook zonne-instraling. Een raam op het zuiden of zuidwesten laat op een heldere zomerdag aanzienlijk meer warmte binnen dan er via de gevel binnenkomt. Dat is geen argument tegen grote ramen, wel een argument om na te denken over wat je ervoor zet.

De volgorde die het meeste oplevert

Bouwkundig gezien is er een vaste rangorde. Zonwarmte buiten houden is het effectiefst, daarna komt het afvoeren van warmte die toch binnen is gekomen, en pas als laatste het actief koelen van de resterende warmte.

Buitenzonwering, screens of een uitvalscherm doen dat eerste. Ze onderscheppen de zon voordat het glas warm wordt. Binnenzonwering weert licht, maar de warmte zit dan al binnen en dat scheelt in de praktijk aanzienlijk minder. Ook een overstek of een luifel boven een zuidgevel werkt, met het voordeel dat een goed gedimensioneerd overstek de hoge zomerzon tegenhoudt en de lage winterzon juist doorlaat.

Warmte afvoeren gebeurt vooral 's nachts. Spuiventilatie, dus ramen aan twee kanten van de woning open zetten wanneer het buiten koeler is dan binnen, is de goedkoopste vorm van die er bestaat. Met deze manier van ventileren in huis houd je de lucht fris en gezond. Voorwaarde is wel dat de plattegrond dat toelaat en dat ramen veilig open kunnen blijven staan. Dat is een ontwerpkeuze, geen instelling die je later aanzet.

Wat een airco daarna nog moet doen

Als bovenstaande op orde is, hoeft een koelinstallatie alleen het restant weg te werken. Dat betekent een kleiner vermogen, minder draaiuren en een lager verbruik. Het betekent ook dat de installatie vaker in deellast draait, wat gunstig is voor het comfort: minder tocht, minder geluid en een stabielere temperatuur.

In het omgekeerde geval, waarbij een zwaar toestel de hele dag tegen instralende zon in moet werken, loopt het verbruik op en wordt het comfort juist minder. Het toestel is dan niet het probleem, het compenseert alleen iets wat er bouwkundig niet in zit.

De verdieping onder het dak

De ruimte die in de praktijk het snelst te warm wordt, is de slaapverdieping onder een schuin dak. Het dakvlak vangt de zon vrijwel de hele dag, het oppervlak is groot en de warmte komt binnen op precies de plek waar je 's nachts wilt slapen. De isolatiedikte in het dak is daarom niet alleen een winterkwestie: een dunner geïsoleerd dakvlak laat in de zomer meer warmte door en warmt bovendien sneller op. Dit is waarom je airco harder moet werken door een slecht dak.

Ook de afwerking speelt mee. Een dakkapel met een groot raam op het zuiden zonder buitenzonwering is in juli een aanzienlijke warmtebron. Bij een verbouwing is dat het moment om buitenzonwering of een gecombineerde raam-zonweringoplossing gelijk mee te nemen, in plaats van er later een losse constructie tegenaan te schroeven.

Bespreek het in de ontwerpfase

De maatregelen die het meeste effect hebben, zijn ook de maatregelen die je het lastigst achteraf toevoegt. Buitenzonwering vraagt om bevestigingspunten en soms om een aangepaste gevelopbouw; een overstek zit in de kapvorm; ventilatiemogelijkheden zitten in de plattegrond. Aannemers die woningen ontwerpen en bouwen, zoals scholte op reimer albergen, krijgen deze vraag inmiddels standaard voorgelegd bij nieuwbouw en grondige renovatie.

Wie later alsnog koeling toevoegt, doet er goed aan om eerst te laten kijken naar het dak, de zonwering en de ventilatie. Dat is geen omweg. Het bepaalt welk toestel je nodig hebt en hoeveel het je per jaar gaat kosten om het te laten draaien.